บายศรีสู่ขวัญในพิธีแต่งงาน

ในพิธีมงคลอย่างพีแต่งงาน ชาวบ้านในสมัยโบราณจึงมักจะทำพิธีบายศรีสู่ขวัญให้แก่คู่บ่าวสาว เพื่อให้คู่ชีวิตของทั้งสองคนนั้นมีแต่ความสุขตลอดไป โดยพิธีบายศรีสู่ขวัญควรทำโดยปราชญ์ผู้ชาญฉลาดหรือผู้ใหญ่ที่เราเคารพรักเพราะเชื่อกันว่าจะทำให้พิธีบายศรีสู่ขวัญนี้เป็นผลและเกิดสิริมงคล

ลักษณะของพิธีบายศรีสู่ขวัญนี้จะมีความแตกต่างกันออกไปในแต่ละภาค โดยการจะดำเนินพิธีบายศรีสู่ขวัญนี้อาจจะดำเนินหลังจากเสร็จสิ้นการให้สินสอดทองหมั้นกันแล้ว หรืออาจจะดำเนินพิธีบายศรีสู่ขวัญนี้ไปพร้อมกับพิธีไหว้ผีบรรพบุรุษก็ได้ ในพิธีบายศรีสู่ขวัญก็ต้องมีพาขวัญหรือพานบายศรี สายสิญจน์ เครื่องเซ่นไหว้ ที่เตรียมพร้อมไหว้ พานบายศรีเองก็อาจจะมีการใส่ดอกไม้ใบไม้มงคลลงไปด้วย เช่น

  • ดอกรัก ไว้เป็นสื่อความหมายที่ดีที่เหมาะสมในพิธีแต่งงาน แสดงถึงความรัก เพราะพิธีแต่งงานนั้นเป็นพิธีที่แสดงกันถึงความรักดอกรักจึงเป็นดอกไม้ที่ดี ที่เหมาะสำหรับงานพิธีแบบนี้
  • ดอกดาวเรือง พ้องเสียงกับคำว่าเจริญรุ่งเรือง จึงทำให้พานบายศรีในพิธีแต่งงานมักมีดอกดาวเรือง ที่มีความหมายถึงการเจริญรุ่งเรือง เมื่อแต่งงานกันแล้วจะได้พากันเจริญรุ่งเรืองทั้งเรืองครอบครัว เรื่องการงาน เงินทองหรือเรื่องอื่น ๆ ด้วย
  • ดอกคูณ เป็นดอกที่แสดงถึงความมั่นคงและยั่งยืน การแต่งงานนอกจากมีความรัก ความเจริญรุ่งเรืองแล้วก็ยังต้องรักษาสิ่งเหล่านี้ให้ยืนยาน ยั่งยืน มั่นคงสืบไป

ดอกไม้แต่ละชนิดที่นำมาประดิษฐ์เป็นพานบายศรีสำหรับใช้ในพิธีแต่งงานต่างเป็นดอกไม้ที่เป็นมงคล และมีความหมายสอดคล้องกันงานพิธีเหล่านี้ทั้งสิ้น เมื่อเสร็จสิ้นพิธีบายศรีสู่ขวัยกันเรียบร้อยแล้วก็มักจะมีการเสี่ยงทายด้วยไข่ต้มบนพานบายศรี โดยหมอขวัญจะเป็นคนบอกไข่ต้มนั้นแล้วผ่าครึ่งออกเป็นสองส่วน แล้วดูว่าหากไข่แดงของไข่ต้มนั้นอยู่ตรงกลางจะมีการทำนายว่ารักนี้เป็นรักที่มั่นคง แต่ถ้าหากผ่าไข่แดงแล้วกลับพบว่าไข่แดงเอียงไปทางใดทางหนึ่ง คำทำนายอาจจะต้องเปลี่ยนเป็นว่ารักนี้มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งที่กำลังโลเล หรือโลเลกันทั้งสองฝ่ายทำให้ความรักอาจจะไม่มั่นคงได้ หลังจากที่มีการใช้ไข่ต้มทำนายเสร็จสิ้นก็จะมี แม่ใหญ่ ทำการป้อนไข่ให้ทั้งเจ้าบ่าวและเจ้าสาว โดย แม่ใหญ่ คือ สตรีที่ได้รับความเคารพนับถือ มีศีลธรรมดีงาม สามียังมีชีวิตอยู่ละมีชีวิตคู่ที่มีความสุข

เมื่อเสร็จสิ้นพิธีการป้อนไข่แล้ว ก็จะมีการรับขวัญลูกเขย และลูกสะไภ้ โดยการผูกข้อมือ โดยที่ครอบครัวฝ่ายชายจะมาผูกข้อมือฝ่ายหญิง ส่วนครอบครัวฝ่ายหญิงจะทำการผูกข้อมือฝ่ายชาย

 

คำศัพท์น่ารู้เกี่ยวกับบายศรี(ตอนที่ 2)

บทความนี้ก็จะเป็นบทความที่ให้ความรู้ความเข้าใจแก่ผู้อ่านในเรื่องของคำศัพท์ที่น่ารู้เกี่ยวกับบายศรี ซึ่งในคราวที่แล้วเราก็ได้รู้จักกันไปเยอะถึง 11 คำทีเดียว วันนี้ก็มีศัพท์ให้เราได้ติดตามหาความหมายเช่นกัน มาดูกันว่ามีศัพท์น่ารู้อะไรอีกบ้าง

  1. ตัวแมงดา เป็นการนำใบตองมาตัดเป็นตัวแมงดา โดยมีการทำหางโดยใช้นิ้วมือนาง แต่ถ้าทำแบบไม่มีหางก็จะเรียกว่าแมงดาไร้หาง มีใบตองที่พับเป็นดอกกุหลาบตกแต่งไว้อยู่ด้านข้าง ส่วนตรงช่วงอกของตัวแมงดาจะมีดอกไม้ประดับให้สวยงามอยู่
  2. ตัวบายศรีแมงดาไร้หาง เป็นใบตองที่ตัดแต่งเป็นรูปตัวแมงดา เพียงแต่ไม่มีหางซึ่งปกติหางจะทำมาจากนิ้วมือนาง มีการใช้ใบตองและดอกไม้ในการประดับตกแต่งเช่นเดียวกับการตกแต่งบนตัวแมงดา
  3. ตัวบายศรีนางรำ ลักษณะของบายศรีนางรำมีมีรูปร่างที่โค้งคล้ายนิ้วมือของนางรำ เป็นตัวบายศรีที่มีการประกบเข้ากันของเล็บมือนาง แต่จะมีผ้านุ่งที่มีการนุ่งทบเอาไว้ที่ด้านหลัง ทำให้ค่อนข้างที่จะมีความแตกต่างจากบายศรีอื่น
  4. มาลัยตุ้ม เป็นมาลัยที่ใช้ในการประดับของตัวบายศรีหรืออาจมีการใช้ร่วมในการตกแต่งการจัดดอกไม้ต่าง ๆ ซึ่งมาลัยตุ้มนี้จะเป็นมาลัยขนาดเล็ก ที่มีการร้อยด้วยใบไม้และดอกไม้หลากหลายชนิด มีความสวยงาม
  5. กรวยบายศรี มักจะถูกวางไว้ที่ปลายบนสุดของตัวบายศรี ลักษณะเหมือนกรวยเกิดจากการม้วนเป็นกรวยโดยใช้ใบตองวางสลับชั้นทั้งในแนวตั้งและแนวนอนแล้วม้วนเย็ยติดกันเป็นรูปกรวย
  6. นิ้วมือนางตวัด จะคล้าย ๆ กับนิ้วมือนางแบบปกติเลย เพียงแต่ปลายทางด้านซ้ายจะโดนตวัดวาทับปลายทางด้านขวาแล้วก็ตลัดกลับไปทางซ้ายเช่นเดิม
  7. ผ้านุ่ง เป็นการนำใบตองมาทำเป็นผ้านุ่งห่มให้กับตัวนิ้วมือนาง เพื่อให้บายศรีมีลักษณะจากการตกแต่งที่สวยงามขึ้นด้วย
  8. ผ้านุงแบบตวัด เป็นการนุ่งผ้านุ่งให้กับตัวเล็บมือนาง เมื่อใกล้จะเสร็จสิ้นในการทำของขั้นตอนสุดท้ายผ้านุ่งจะถูกตวัดกลับไปที่บริเวณด้านหลัง
  9. นิ้วมือนาง คือ ใบตองที่ทำการม้วนลงมาจากทางด้านเริ่ม โดยต้องม้วนลงมาแบบเฉียง ๆ ประมาณ 45 องศา จนหมดความยาวใบตอง
  10. นิ้วมือนางตัวลูก เป็นนิ้วมือนางที่อยู่ถัดจากนิ้วมือนางตัวแม่ ซึ่งจะสามารถมีอยู่หลายตัวได้
  11. นิ้วมือนางตัวแม่ ส่วนใหญ่แล้วนั้นมักจะเป็นนิ้วมือนางที่อยู่ด้านบนสุด หรืออาจจะหมายถึงนิ้วมือนางที่นำมาใช้ทำบายศรีตัวแรก

คำศัพท์ที่น่ารู้เกี่ยวกับบายศรีที่เราได้เขียนไปแล้วก็มีทั้งหมด 22 คำ ตามที่ผู้เขียนนึกได้ หวังว่าจะทำให้ใครรู้จักกับบายศรีได้มากขึ้นเยอะเลยที่เดียว

 

คำศัพท์น่ารู้เกี่ยวกับบายศรี(ตอนที่ 1)

การจัดทำบาศรีเองนั้นผู้ทำต้องมีความรู้หลายอย่าง เรื่องคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับการทำบายศรีก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะผู้ที่ศึกษาการทำบายศรีจะจัดทำบายศรีได้ง่ายขึ้นและถูกต้อง โดยคำศัพท์เกี่ยวกับบายศรีเองก็มีมากมายดังนี้

  1. ธูปเทียนแพ คือ การนำธูปและเทียนมาจัดเข้าด้วยกันเป็นชุด ๆ โดยทำการมัดติดกันอาจจะมีการตกแต่งให้สวยงามเพิ่มเติมด้วยดอกไม้หรือเชือกสีสวยงาม
  2. พุ่มดอกไม้ประดับยอดบายศรี คือ ดอกไม้หลากหลายชนิดที่ปักให้เป็นลวดลายอย่างสวยงามบนโฟมที่มีลักษณะเหมือนรูปดอกบัวตูม
  3. ตัวบายศรีลูกพญานาค คือ นิ้วมือนางที่นุ่งผ้านุ่ง โดยมีการทำไว้ 2 อันแล้วนำมาประกบเข้าด้วยกันแล้วมีผ้านุ่งหุ้มอยู่ด้านล่าง จำนวนชั้นของผ้านุ่งก็ขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้จัดทำบายศรีนี้เอง
  4. ตัวบายศรีสองหน้า คือ เป็นตัวบายศรีที่มีนิ้วมือน่งนุ่งผ้านุ่งแบบตวัด โดยตัวบายศรีเองมีการประกบเข้าด้วยกันในด้านหน้าและด้านหลัง
  5. ตัวกนก เป็นงานประยุกต์เกี่ยวกับงานประดิษฐ์จากใบตองที่โดดเด่น เป็นการตกแต่งและประดิษบ์ใบตองให้มีความสวยงาม โดยรับแรงบันดาลใจมาจากงานจิตกรรมฝาผนังในวัดหรือหนังสือลายไทยต่าง ๆ ประดับอยู่ข้าง ๆ ทั้งทางซ้าย และทางขวา
  6. ตัวบายศรีนิ้วมือนางธรรมดา คือ การนำนิ้วมือนางมานุ่งผ้านุ่งและประกอบเข้าด้วยกัน เหมือนกับตัวบายศรีนิ้วมือนางเลย แต่ชั้นของตัวบายศรีจะต่างกันตามความต้องการของผู้ใช้งานบายศรี
  7. ตัวบายศรีนิ้วมือนางใบพัด ตัวบายศรีนิ้วมือนางใบพัดนี้จะแตกต่างกันจากนิ้วมือนางแบบธรรมดา โดยจะมีการพับกลีบนิ้วมือนางทั้งสองข้างในบริเวณด้านบน และนิ้วมือนางทั้งสองข้างจะมีลักษณะที่ไม่เหมือนกัน
  8. ตัวบายศรีกลีบเฟื่องฟ้า เป็นผลงานที่ได้สร้างสรรค์ความสวยงามของตัวบายศรีด้วยการเลียนแบบลักษณะทางธรรมชาติของดอกเฟื่องฟ้า มีสีสันสวยงามน่าสนใจมากขึ้น
  9. ตัวบายศรีผ้านุ่งสลับ เป็นตัวบายศรีที่มีการใช้กาบพลับพลึงและใบตองมานุ่งสลับกัน โดยกาบพลับพลึงจะอยู่ด้านใน ส่วนใบตองจะอยู่ด้านนอก เพิ่มความสวยงามให้ตัวบายศรีเพิ่มอีกด้วยการตกแต่งด้วยผ้านุ่ง
  10. ตัวบายศรีช้างหน้าแปลง เป็นตัวบายศรีที่มีการประยุกต์จากกลีบหน้าช้างธรรมดาให้มีความสวยงาม น่าสนใจมากยิ่งขึ้น โดยมีการพับกลีบทางด้านซ้ายมาทับกับกลีบทางด้านขวา
  11. ตัวบายศรีแมงดาประยุกต์ เป็นตัวบายศรีที่มีการประยุกย์เข้าด้วยกันระหว่างนิ้วมือนาง กลีบหน้าช้างแปลงและกลีบกุหลาบของตัวแมงดา จึงทำให้ตัวบายศรีแมงดาประยุกต์นี้มีลักษณะที่เข้มแข็งมั่นคง มีเหลี่ยมมุม

วันนี้ก็ได้เรียนรู้คำศัพ์น่ารู้ที่มีความเกี่ยวข้องกับบายศรีไปแล้วถึง 11 คำ แต่จริง ๆ แล้วนั้นคำศัพท์น่ารู้ที่มีความเกี่ยวข้องกับบายศรีนั้นมีเยอะกว่านี้ สามารถติดตามตอนที่ 2 กันได้ในบทความต่อไปเลย